Erkek İnfertilitesi

Erkek infertilitesi en sık; sperm sayı, hareket ve şeklindeki problemlerden kaynaklanmaktadır. Anormal sperm üretimi ve fonksiyonu, sperm taşınmasında anormallikler, erkeğin sperm üretimini etkileyebilecek genel sağlık problemleri, hayat tarzı, beslenme şekli, toksinlere mesleki maruziyet temel sebepleri oluşturmaktadır.

Anormal Sperm Üretimi ve Fonksiyonu:
 En sık görülen nedendir.

Azalmış sperm hareketi ve şekil anomalileri: Sperm düzgün sekliyle dölleyeceği yumurtaya hızla ve doğruca ulaşmalıdır. Eğer spermin hareketi ve yapısı/şekli bozuksa, dölleyeceği yumurtaya ulaşamayabilir.
Testiste sperm üretiminin olmaması: Azoospermi olarak adlandırılan bu durumda; 1) ya testiste sperm üretimi hiç yoktur, ya da dışarı çıkamayacak kadar çok az ve bölgesel olarak olmaktadır (non-obstrüktif azoospermi/primer testiküler yetmezlik), 2) testiste üretilen sperm dışarı atılamamaktadır, sperm taşıyıcı kanallarda bir tıkanıklık söz konusudur (obstrüktif azoospermi).

Düşük Sperm Konsantrasyonu:
 Mililitrede 20 milyon ve daha fazla olan sperm konsantrasyonu normal kabul edilmektedir. Mililitrede 10 milyonun altındaki değerler çoğu zaman spontan gebelik gelişiminin azalması ile birlikte izlenmektedir.
Varikosel: Sperm üretimi 35.5 º C sıcaklıkta optimum olabilmektedir. Bu sıcaklığın devamlılığını ve sabit düzeyde tutulmasını testislerin yerleştiği torbanın altında yer alan toplardamarlar sağlamaktadır. Eğer bu toplardamarlar ileri derecede genişlerse önce testis çevresindeki sıcaklık kontrolü bozulur, ileri dönemlerde ağrı da izlenebilir.
İnmemiş Testis (kriptorşidizm): Ana rahmindeki gelişim esnasında böbreklerin alt ucunda yer alan testisler, ilerleyen gebelik haftalarında önlerine karın zarını da alarak karın ön duvarından torbalara inerler; doğumda testisler torbalara inmiş olmalıdır. Bu iniş herhangi bir bölgede duraklarsa sperm üretimi normalden fazla sıcaklık nedeni ile hafiften çok ciddi düzeylere varıncaya dek bozulabilir.
Testosteron Noksanlığı (erkek hipogonadizmi): Sperm üretimini kontrol eden hipotalamus ve hipofiz gibi beyin merkezlerindeki azalmış ya da kaybolmuş fonksiyon testiste sperm üretimini azaltabilir, durma noktasına getirebilir.

Klinefelter Sendromu (47,XXY):
 Erkekte normalde olması gereken bir X ve bir Y kromozomu yerine 2 X ve bir Y kromozomunun olması ile karakterize bu sendromda testislerin anormal gelişimi nedeni ile sperm üretimi ya çok azalmıştır ya da hiç yoktur. Testisin gelişimindeki anormallikler nedeni ile testosteron (erkeklik hormonu) üretimi de azalmış olabilir.

Enfeksiyonlar:
 Enfeksiyon sperm hareketini geçici olarak olumsuz etkileyebilir. Klamidya ve Gonore gibi cinsel yolla bulaşan hastalıkların sık tekrarı ya da tedavisiz kalması erkek infertilitesinin önemli nedenlerinden biridir. Bu enfeksiyonlar testiste ve boşaltıcı kanallarda nedbe dokusu oluşturarak sperm pasajını bloke ederler. Mycoplasma isimli bakteri sperm hareketini, kendisini sperme bağlayarak azaltabilir. Kabakulak eğer ergenlik sonrasında geçirilirse testiste sperm üretimini bozabilir. Prostat, üretra (sidik borusu) ve epididim iltihapları da sperm hareketini bozabilmektedir.
Çoğu olguda bozulmuş sperm parametrelerinin nedeni bulunamamktadır. Sperm konsantrasyonu mililitrede 5 milyon ve altına düştüğünde, sperm bozukluğunun genetik nedenleri de araştırılmalıdır. (Y kromozomu mikrodelesyonu)

Bozulmuş Sperm İletimi

Cinsel İlişkiye Ait Problemler:
 Sertleşme problemi, birlikteliğin sıklığını azaltan tarzda cinsel istek kaybı, ağrılı ilişki ve diğer psikoljik sıkıntılar gibi uygun yaklaşımla düzeltilebilecek problemler, çoğu zaman tedavi edilmediklerinden spermin kadın genital sistemine iletilmesini engellemektedir.

Retrograd Ejakülasyon (Mesane içerisine geriye boşalma):
 Boşalmanın penise doğru değil mesaneye doğru yönlenmesi ile olan durumu ifade eder. Şeker hastalığı, geçirilmiş mesane, prostat, sidik borusu operasyonları, bazı yüksek tansiyon ve psikiyatri ilaçlarının kullanımı sık görülem nedenlerdendir.
Epididim ve boşaltıcı kanalların tıkanması: Bu anatomik yapıların tıkanması doğuştan olabileceği gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar sonrasında da oluşabilirler. Doğuştan olan olgularda (tek veya çift taraflı vas deferens agenezisi) kistik fibrozis isimli hastalık için özel bir mutasyon taraması gebelik öncesinde yapılmalıdır.

Semen olmaması:
 Spermi taşıyan semenin omurilik hasarları ya da doğuştan omurga anomalileri nedeni ile boşaltılamaması ile karakterli bir durumdur.

Hipospadias:
 Spermi dışa atan sidik borusunun penis ucu yerine, çoğunlukla penis arka yüzünde olmak üzere başka bir yere açılması ile karakterli doğuştan bir durumdur. Cerrahi olarak düzeltilmez ise spermin rahim boynuna iletilmesinde probleme neden olabilir.

Genel Sağlık ve Hayat Tarzı

Hayatı yaşama biçimi, beslenme alışkanlıkları, madde bağımlılıkları ve diğer sağlık problemleri sperm üretimi ve iletimini etkileyebilmektedir.

Duygusal stres:
 Stres, sperm üretimi için elzem olan bir takım hormonların üretim ve salınımını bozabilir. Özellikle uzamış duygusal stresin erkek sperm üretimini ve sperm kalitesini azalttığı bilinmektedir. Bazen bu stresin kaynağı, bizatihi infertilitenin kendisi olabilmekte ve hastayı kısır bir döngü içerisine sokabilmektedir. Benzer şekilde duygusal stres, seksüel fonksiyonu ve sosyal ilişkileri de zedeleyebilmektedir.

Kötü/noksan beslenme:
 Vitamin C, selenyum, çinko ve folik asiti az almak, sperm üretimi gibi yüksek hızda hücre bölünmesinin olduğu fizyolojik döngüleri olumsuz etkilemektedir. Hayvansal yağdan zengin beslenme genel damar sağlığı üzerine olan olumsuz etkileri ile sperm üretimini de bozabilmektedir. Obez erkelerde de artan yağ kitlesinin östrojenik etkisi ya da obeziteye neden olan primer hastalığın kendisi nedeni ile sperm fonksiyonları çoğu zaman bozulmuştur.

Giyim Alışkanlıkları:
 Dolaşımı bozacak şekilde giyilen dar pantolonlar ve testisleri ileri derecede sıkıştırarak bölgesel sıcaklığı artırır tarzda giyilen iç çamaşır ve pantolonların uzun dönemde sperm üretimini bozduğu bilinmektedir.

Kanser tedavisi:
 Kanser tedavisinde kullanılan hem kemoterapötik ajanlar hem de radyasyon tedavisi, spermi üreten germinal hücre topluluğuna geri dönüşümsüz hasar verebilmektedir. Bazen kanser testisin kendisinde olabilmekte ve tek veya çift taraflı testis alınabilmektedir. Bu tip olguların verdiği hasar çoğu zaman önceden tam olarak bilinemeyeceği için, en kötüsü düşünülerek tedaviler öncesinde sperm ya da testis dokusunun dondurularak saklanmasını (cryopreservation) şiddetle öneririz.

Alkol, sigara ve madde kullanımı:
 Bu tip alışkanlıklar çoğu zaman genel sağlık düşkünlüğü ve azalmış fertilite ile beraberdir. Ayrıca bazen sporcuların yasal olmadığı halde kas gelişimini uyarmak ve kas kuvvetini artırmak için kullandığı anabolik steroidler testiste ufalmaya ve sperm üretiminde azalmaya yol açmaktadır.
Sigara tüketimi yaygınlığı, kolay ulaşılabilirliği ve ölümcül etkileri ile infertilitede başlı başına bir problemdir. Damarlarda yaptığı tahribat ve içerdiği oksidan ve toksik ajanlar nedeni ile özellikle sperm hareket ve şekli üzerinde ciddi ve çoğu zaman geri dönüşümü olmayan hasarlar bırakmaktadır.
Tüm bunlara ek olarak şeker hastalığı, tiroid hastalığı (guatr), karaciğer ve böbrek hastalıkları, kansızlık, Cushing sendromu, kronik sistemik ve enfeksiyon hastalıkları sperm üretimini bozabilmektedir. İlerleyen yaşla birlikte de sperm sayı, şekil ve hareketi giderek bozulmaktadır.

Çevresel Faktörler:
 Sıcaklık, toksinler ve kimyasallar gibi birtakım çevresel faktörlerle karşı karşıya kalma ya direkt olarak sperm sayısını azaltmakta ya da erkek hormonal sistemini bozarak sperm üretimini azaltmaktadır.
Pestisidler ve diğer kimyasallar; Herbisid ve pestisidler (ör:DBCP) kadınlık hormonu benzeri etkileri ile sperm üretimini azaltır. Ayrıca bu tip maddelerin testis kanseri gelişiminde de önemli bir rolü vardır. Etilbenzen, benzen, toluen, ksilen gibi hidrokarbonlara ve boya, cila, yapıştırıcı benzeri maddelerin içerisinde bulunan aromatik çözücülere mesleki maruziyet sperm üretiminde ciddi bozulmalara yol açmaktadır.

Sıcaklık: 
Saunaların ve sıcak banyoların sık kullanımı vücut kor sıcaklığını artırarak sperm üretimini azaltabilir.

Madde kullanımı:
 Kokain ve yoğun esrar kullanımı sperm üretimini bozar.